‘Als we proberen te begrijpen wie we zijn, zonder onszelf te willen veranderen, ondergaat wie we zijn een verandering’
(Krishnamurti)
Aan het begin van een conferentie voor een groot managementteam van een ingenieursbureau, die een collega en ik organiseerden, hebben we de hoop en vrees van de deelnemers over de onderlinge samenwerking tijdens de conferentie geïnventariseerd. Uit eerdere intakegesprekken bleek dat hun vergaderingen vaak onproductief en frustrerend waren. De directeur zag daarom op tegen de conferentie, maar was opgelucht dat hij tijdelijk van het voorzitterschap was ontheven.
Tijdens deze inventarisatie konden de deelnemers heel wat kennis spuien. Kennis die gebaseerd was op hun ervaringen met onvruchtbare gedragspatronen en de daarmee samenhangende negatieve fantasieën over het verloop van deze conferentie. Dit leverde een indrukwekkende lijst op met verlangens en zorgen, die we aan de muur hingen. Deze flap met gewenste en gevreesde manieren van samenwerken maakte het mogelijk om tijdens de conferentie het proces bespreekbaar te maken.
Toen die samenwerking productief en inspirerend verliep, was de voorzitter ervan overtuigd z’n (natuurwetenschappelijke) les geleerd te hebben en te begrijpen hoe hij de groep ook na de conferentie productief kon laten samenwerken. Later hoorden we namelijk dat hij bij iedere volgende vergadering de lijst met geïnventariseerde ‘spelregels’ op de muur projecteerde. Ondanks het feit dat het gewenst resultaat uit bleef, heeft hij het vele vergaderingen volgehouden om daarna te concluderen dat de ‘spelregels’ toch niet de juiste bleken te zijn.
Het hardnekkige geloof dat we met onderzoek tot de juiste voorschriften voor een organisatie of overleg kunnen komen, is misleidend. Het is zelfs zeer de vraag of er wel een juiste lijst met ‘spelregels’ bestaat.
De zoektocht naar het onderkennen van gedachten en gevoelens die we in een specifieke situatie ervaren, is veel belangrijker dan de kennis die uit onderzoek voortkomt. Bion zei hierover: ‘Ik beschouw alles wat ik weet als overgangstheorie, dat wil zeggen als theorie op weg naar kennis, maar niet als kennis. Het is een pauze, een rustplaats waar ik tijdelijk vrij kan zijn en mij van mijn toestand bewust kan zijn; hoe onzeker die ook moge zijn’. In onze casus was dit de zoektocht van de groep om bij aanvang hun hoop en vrees over de conferentie te delen en later hun actuele ervaringen tijdens de samenwerking te bespreken met behulp van de flap.
Verandering komt tot stand door te zijn wie we zijn, niet door te worden wie we willen zijn. We hebben vaste grond onder onze voeten nodig om te kunnen springen en kunnen pas iets verlaten als we er geweest zijn. Modellen die ons helpen om onze situatie en ervaringen onder woorden te brengen, zijn nuttiger dan een lijst met spelregels die voorschrijft hoe te handelen.
Het delen van actuele ervaringen roept echter spanning op, die we geneigd zijn te vermijden. Dan praten we liever over het verleden of maken we afspraken over de toekomst, zonder de actuele situatie te bespreken. Bijvoorbeeld door ons te beroepen op 'evidence-based practice' of door gestandaardiseerde vragenlijsten te gebruiken om het lastige gesprek te vermijden. Een andere gekende manier om niet in het moment te hoeven zijn is om afspraken over de toekomst te maken, nog voordat we de actuele situatie onder woorden hebben gebracht.
Het is de zoektocht, niet de vondst, die transformatieve kracht heeft en tot gedragsverandering leidt. Zo’n zoektocht vraagt om het onderkennen van vluchtgedrag en het verdragen van de spanning die het delen van actuele ervaringen met zich meebrengt. Het vraagt om het onderzoeken wat de situatie op dát moment in ons oproept. In plaats van deze te veroordelen door deze als probleem te kwalificeren en direct op te willen lossen. Alleen door deze zoektocht aan te gaan, kunnen we echt verandering bereiken.
Wil jij je professionaliseren in het delen van je actuele ervaringen en het vergroten van de transformatieve kracht van de groepen waar je mee werkt? Oriënteer je dan op de EROM training en het Professioneel Ontwikkelings Programma van IOD, die 10 maart weer starten met een nieuwe groep.
Gepubliceerd op 21 november 2024
Wilt u een automatische e-mail ontvangen als er een nieuwe blog wordt toegevoegd? Vul hieronder uw gegevens in.
naar boven